شاید هنگام جست‌وجوی خواص گیاهان دارویی یا خوراکی با نام‌های آرتیشو، آرتیچوک و کنگر فرنگی روبه‌رو شده باشید. شباهت این نام‌ها یک سؤال مهم ایجاد می‌کند: آیا همه آن‌ها به یک گیاه اشاره دارند یا هرکدام ویژگی متفاوتی دارند؟ از طرف دیگر، کنگر کوهی که در طبیعت ایران می‌روید نیز گاهی با این گیاه اشتباه گرفته می‌شود.

برای شناخت درست این گیاه، ابتدا باید تفاوت نام‌ها و گونه‌های مشابه آن را بدانیم.

آرتیشو چیست و چه نام‌های دیگری دارد؟

آرتیشو گیاهی خوراکی از خانواده کاسنیان (Asteraceae) است که خاستگاه آن به مناطق مدیترانه‌ای بازمی‌گردد. غنچه‌های گل این گیاه پیش از شکوفایی کامل برداشت می‌شوند و بخش گوشتی آن‌ها در تهیه غذا کاربرد دارد. برای آشنایی با خواص تغذیه‌ای و فواید گیاه آرتیشو، این مطلب را بخوانید.

نام‌های رایج این گیاه عبارت‌اند از:

• آرتیشو
• آرتیچوک
• کنگر فرنگی
• rtichoke
• Globe Artichoke

نام علمی رایج آن Cynara scolymus است و در برخی رده‌بندی‌های جدید با نام Cynara cardunculus subsp. scolymus نیز شناخته می‌شود.

تفاوت کنگر فرنگی با کنگر کوهی چیست؟

شباهت نام این دو گیاه نباید باعث اشتباه شود. کنگر فرنگی و کنگر کوهی از نظر گیاه‌شناسی دو گیاه متفاوت هستند؛ هرچند هر دو به خانواده کاسنیان تعلق دارند.

کنگر فرنگی (آرتیشو):

• نام علمی رایج: Cynara scolymus
• گیاهی پرورشی با غنچه‌های گل درشت
• بخش خوراکی: قسمت گوشتی قاعده فلس‌های غنچه و مرکز گل
• کاربرد: تهیه غذا و تولید برخی عصاره‌های گیاهی

کنگر کوهی (کنگر معمولی):

• نام علمی: Gundelia tournefortii
• گیاهی خودرو و بومی مناطق مختلف خاورمیانه
• دارای برگ‌های بریدگی‌دار و خاردار
• بخش‌های جوان آن در برخی مناطق ایران به‌عنوان سبزی خوراکی مصرف می‌شوند.

بنابراین، کنگری که در فصل بهار در طبیعت و مناطق کوهستانی ایران می‌روید، همان آرتیشو نیست.

خواص آرتیشو و کاربردهای آن چیست؟

آرتیشو علاوه بر مصرف غذایی، به دلیل ترکیبات گیاهی و مواد مغذی مورد توجه قرار گرفته است. مهم‌ترین ویژگی‌های آن عبارت‌اند از:

• کمک به گوارش: فیبر موجود در آرتیشو به عملکرد طبیعی دستگاه گوارش کمک می‌کند.
• حمایت از سلامت روده: این گیاه حاوی اینولین است؛ نوعی فیبر قابل تخمیر که می‌تواند به تغذیه باکتری‌های مفید روده کمک کند.
• ترکیبات آنتی‌اکسیدانی: پلی‌فنول‌ها و اسید کلروژنیک از ترکیبات گیاهی موجود در آن هستند.
• بررسی اثرات کبدی: عصاره برگ آرتیشو به دلیل داشتن ترکیباتی مانند سینارین در پژوهش‌های مرتبط با عملکرد کبد و صفرا بررسی شده است.

البته مصرف آرتیشو یا مکمل آن را نباید جایگزین درمان بیماری‌های کبدی و گوارشی دانست.

آیا آرتیشو باعث لاغری و چربی‌سوزی می‌شود؟

یکی از دلایل جست‌وجوی زیاد نام آرتیشو، ارتباط احتمالی آن با کاهش وزن و چربی‌سوزی است.

فیبر موجود در این گیاه می‌تواند به احساس سیری کمک کند و آن را به گزینه‌ای مناسب برای تنوع غذایی در رژیم کاهش وزن تبدیل کند. بااین‌حال، شواهد علمی کافی برای معرفی آرتیشو به‌عنوان یک چربی‌سوز مستقیم وجود ندارد.

حتی یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل از 10 کارآزمایی بالینی با 588 شرکت‌کننده در سال 2021، تأثیر معناداری برای مکمل آرتیشو بر کاهش وزن و شاخص توده بدنی نشان نداد.

بنابراین، آرتیشو یک سبزی مغذی است، نه راهکاری مستقل برای آب کردن چربی شکم یا کاهش وزن سریع.

آرتیشو چگونه مصرف می‌شود؟

غنچه آرتیشو را می‌توان به شکل بخارپز یا پخته مصرف کرد و در تهیه سالاد، سوپ و غذاهای سبزیجات به کار برد. همچنین عصاره برگ آن در برخی فرآورده‌های گیاهی وجود دارد.

توجه داشته باشید که آرتیشوی خوراکی و مکمل‌های تهیه‌شده از عصاره برگ، از نظر ترکیبات و مقدار مواد فعال یکسان نیستند.

پاسخ نهایی: آیا آرتیشو، آرتیچوک و کنگر فرنگی یکی هستند؟

بله؛ آرتیشو، آرتیچوک و کنگر فرنگی هر سه نام یک گیاه هستند و تفاوتی از نظر گونه گیاهی ندارند. آرتیشو نام رایج فارسی، آرتیچوک شکل دیگری از نوشتن نام انگلیسی Artichoke و کنگر فرنگی معادل فارسی این گیاه است.

اما کنگر کوهی یا کنگر معمولی گیاه متفاوتی با نام علمی Gundelia tournefortii است.

پس اگر در جست‌وجوی خواص آرتیشو، آرتیچوک یا کنگر فرنگی هستید، اطلاعات مربوط به یک گیاه را دنبال می‌کنید؛ ولی نباید آن را با کنگر کوهی اشتباه بگیرید.