جوش صورت و بدن یکی از شایع‌ترین مشکلات پوستی است و گاهی حتی با وجود مراقبت منظم، دوباره ظاهر می‌شود. به همین دلیل بسیاری از افراد به دنبال داروی گیاهی برای جوش، درمان طبیعی آکنه و گیاهان ضدجوش هستند.

اما آیا واقعاً می‌توان با گیاهان دارویی جوش را از بین برد؟ بعضی ترکیبات گیاهی مانند روغن درخت چای و عصاره چای سبز در مطالعات مربوط به آکنه نتایج امیدوارکننده‌ای داشته‌اند، اما شواهد علمی درباره بیشتر درمان‌های گیاهی هنوز محدود است. بنابراین بهتر است از این ترکیبات به‌عنوان گزینه‌های مکمل و با روش صحیح استفاده شود، نه جایگزین خودسرانه درمان پزشکی.

بهترین داروهای گیاهی برای جوش صورت و بدن کدام‌اند؟

اگر به دنبال یک درمان گیاهی برای آکنه هستید، همه گیاهان ارزش یکسانی ندارند. بعضی ترکیبات بیشتر مورد مطالعه قرار گرفته‌اند و برخی دیگر بیشتر بر اساس تجربه سنتی مطرح شده‌اند.

1. آویشن؛ گیاهی با خاصیت ضدمیکروبی

آویشن یکی از شناخته‌شده‌ترین گیاهان دارویی است که به دلیل داشتن ترکیبات فعالی مانند تیمول و کارواکرول مورد توجه قرار گرفته است. این ترکیبات دارای فعالیت ضدمیکروبی هستند و همین ویژگی باعث شده آویشن در بحث مراقبت از پوست و آکنه مورد توجه قرار گیرد.

با این حال، نباید آویشن را درمان قطعی جوش دانست. شواهد کافی برای اینکه مصرف دمنوش آویشن یا استفاده مستقیم از آن بتواند آکنه را به‌طور کامل درمان کند وجود ندارد.

نکته مهم: استفاده مستقیم از اسانس غلیظ آویشن روی پوست می‌تواند باعث تحریک و حساسیت شود و روش مناسبی برای درمان خودسرانه جوش نیست.

2. روغن درخت چای؛ یکی از شناخته‌شده‌ترین گزینه‌های گیاهی ضدجوش

روغن درخت چای (Tea Tree Oil) یکی از معدود ترکیبات گیاهی است که برای آکنه مورد مطالعه بالینی قرار گرفته است. برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مصرف موضعی آن تعداد ضایعات آکنه را کاهش می دهد.

روغن درخت چای به دلیل ترکیباتی با فعالیت ضدمیکروبی و ضدالتهابی مورد توجه قرار گرفته است.

روش ایمن‌تر: از محصولات پوستی استاندارد و رقیق‌شده حاوی روغن درخت چای استفاده کنید و از مالیدن اسانس خالص روی صورت خودداری کنید.

این روغن نباید خورده شود و در بعضی افراد می‌تواند باعث قرمزی، سوزش، خشکی، خارش یا درماتیت تماسی شود.

3. چای سبز؛ سرشار از ترکیبات آنتی‌اکسیدانی

چای سبز به دلیل داشتن پلی‌فنول‌هایی مانند EGCG از دیگر ترکیبات گیاهی مورد توجه در زمینه آکنه است.

یک مرور نظام‌مند و متاآنالیز از مطالعات کارآزمایی بالینی نشان داده که استفاده موضعی از عصاره چای سبز می‌تواند در برخی افراد تعداد ضایعات التهابی و غیرالتهابی آکنه را کاهش می دهد. 

نکته جالب این است که در همان بررسی، مصرف خوراکی چای سبز اثر بسیار محدودتری نسبت به مصرف موضعی عصاره آن روی پوست نشان داده است.

بنابراین نوشیدن چای سبز را نباید به‌عنوان درمان مستقیم جوش در نظر گرفت.

4. آلوئه‌ورا؛ بیشتر برای آرام کردن پوست ملتهب

آلوئه‌ورا به دلیل خاصیت تسکین‌دهنده و مرطوب‌کننده خود در بسیاری از محصولات مراقبت از پوست استفاده می‌شود و ممکن است برای پوستی که دچار التهاب و تحریک شده، مفید باشد.

استفاده مداوم از ژل آلوئه ورا می تواند التهاب پوست را کم کرده و پوست مستعد جوش را التیام دهد.

5. زردچوبه؛ ضدالتهاب، اما نه درمان قطعی آکنه

زردچوبه و ماده فعال اصلی آن، کورکومین، به دلیل خواص ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدانی مورد توجه پژوهش‌ها قرار گرفته‌اند. به همین دلیل استفاده این زردچوبه هفته ای یکبار به عنوان ماسک می تواندالتهاب و آکنه صورت را کاهش دهد.

6. بابونه؛ گزینه‌ای برای پوست‌های تحریک‌شده

بابونه به دلیل ترکیبات ضدالتهابی و آرام‌بخش خود در محصولات مراقبت از پوست کاربرد دارد. با این حال، شواهد اختصاصی درباره اثربخشی بابونه در درمان آکنه محدود است.

اگر پوست مستعد جوش دارید، استفاده از فرآورده‌های استاندارد و بدون عطر و اسانس اضافی منطقی‌تر از تهیه ماسک‌های خانگی غلیظ است.

7. بربریس یا زرشک؛ شواهد اولیه برای مصرف خوراکی

بربریس (Barberry) نیز در برخی مطالعات مربوط به آکنه بررسی شده است. یک مطالعه روی نوجوانان مبتلا به آکنه متوسط تا شدید، نتایج مثبتی برای عصاره خوراکی بربریس گزارش کرده است؛ با این حال این شواهد محدود است و به معنی آن نیست که مصرف خودسرانه زرشک یا مکمل بربریس درمان استاندارد آکنه محسوب می‌شود.

به‌خصوص در مورد مکمل‌های گیاهی خوراکی، دوز، تداخل دارویی و شرایط فردی اهمیت زیادی دارد.

کدام داروی گیاهی برای جوش بهتر است؟

اگر بخواهیم گزینه‌های گیاهی را بر اساس شواهد موجود مقایسه کنیم:

بر اساس شواهد فعلی، روغن درخت چای و چای سبز موضعی نسبت به بسیاری از گزینه‌های گیاهی بیشتر مورد مطالعه قرار گرفته‌اند؛ با این حال حتی درباره آنها نیز شواهد آن‌قدر قوی نیست که بتوان آنها را جایگزین درمان‌های استاندارد آکنه دانست.

برای از بین بردن جوش صورت چه کارهایی مؤثرتر است؟

در کنار هر درمان مکمل، مراقبت صحیح از پوست اهمیت زیادی دارد:

• صورت را با شوینده ملایم و متناسب با نوع پوست بشویید.
• جوش‌ها را فشار ندهید؛ این کار می‌تواند احتمال ایجاد لک و اسکار را بیشتر کند.
• از محصولات آرایشی و مراقبتی غیرکومدون‌زا (Non-comedogenic) استفاده کنید.
• از اسکراب‌های زبر و لایه‌برداری بیش از حد خودداری کنید.
• برای درمان آکنه از چند ماده تحریک‌کننده به‌طور هم‌زمان استفاده نکنید.
• اگر آکنه متوسط تا شدید است، درمان را بر اساس نوع و شدت جوش انتخاب کنید.

چه زمانی درمان گیاهی کافی نیست؟

اگر جوش‌ها به شکل کیستی و دردناک هستند، جای زخم ایجاد می‌کنند، تعداد آنها زیاد است یا بعد از چند هفته مراقبت مناسب بهتر نمی‌شوند، بهتر است متخصص پوست علت و شدت آکنه را بررسی کند.

همچنین اگر جوش‌ها ناگهان در بزرگسالی افزایش پیدا کرده‌اند، به‌ویژه در صورت همراهی با سایر علائم هورمونی، بهتر است علت زمینه‌ای نیز بررسی شود.

هشدار مهم درباره درمان‌های خانگی

هر ماده طبیعی الزاماً برای پوست بی‌خطر نیست. اسانس‌های خالص، آب‌لیمو، سیر، سرکه، دارچین و ترکیبات بسیار غلیظ گیاهی می‌توانند باعث تحریک، سوختگی یا التهاب پوستی شوند.

به‌خصوص اسانس درخت چای و سایر اسانس‌ها نباید به صورت خالص و بدون رقیق‌سازی روی پوست استفاده شوند. روغن درخت چای نیز نباید خورده شود.